Birt · Iceland

Að velja rétta rekstrarformið fyrir fyrirtæki í Kína

Hagnýt leiðarvísir fyrir íslenska stofnendur sem vilja stofna fyrirtæki í Kína: helstu rekstrarform, kostir og gallar, fjármagnskröfur og ráðleggingar um næstu skref. Almennt yfirlit, ekki lögfræðileg eða skattaleg ráðgjöf.

Þegar íslenskur stofnandi ákveður að hasla sér völl í Kína er eitt af fyrstu stóru ákvörðununum að velja rétta rekstrarformið. Þetta er ákvörðun sem hefur áhrif á hvernig fyrirtækið getur starfað, hversu auðvelt er að ráða starfsfólk, hvernig reikningsskil virka og hvernig hægt er að flytja fé inn og út úr landinu. Þessi grein er almenn yfirlitsgrein og á ekki að koma í stað lögfræðilegrar eða skattalegrar ráðgjafar. Áður en stofnun hefst er mikilvægt að fá ráðgjöf frá lögfræðingi og endurskoðanda sem þekkir bæði íslenskt og kínverskt regluverk.

Af hverju rekstrarformið skiptir máli

Í Kína er ekki hægt að stofna fyrirtæki með sama hætti og á Íslandi. Þar gilda sérstök lög um erlenda fjárfestingu og fyrirtækjaskráningu, og misjafnt er eftir rekstrarformi hvaða starfsemi er leyfð. Sum form henta vel fyrir sölu á vörum, önnur fyrir þjónustu eða framleiðslu. Einnig eru reglur um lágmarksfjármagn, skatta og bókhald mismunandi. Ef rangt form er valið getur það leitt til tafa í skráningu, aukinnar skriffinnsku eða jafnvel að fyrirtækið fái ekki þau leyfi sem það þarf.

Mikilvægt er að hafa í huga að regluverkið í Kína er ekki kyrrstætt. Það getur breyst eftir svæðum og á tímabilum, og því þarf að staðfesta hver staðan er á hverjum tíma. Íslenskir stofnendur ættu ekki að treysta eingöngu á almenna þekkingu eða eldri upplýsingar.

Helstu rekstrarform sem koma til greina

1. WFOE – fyrirtæki í fullri eigu erlendra aðila

WFOE (Wholly Foreign-Owned Enterprise) er algengasta formið fyrir erlenda fjárfesta sem vilja stjórna rekstri sjálfir. Hér á erlendi aðilinn allt fyrirtækið og getur rekið það án kínversks samstarfsaðila. Þetta form hentar vel fyrir þjónustu, verslun og suma framleiðslu, en það fer eftir því hvaða starfsemi er á svokölluðum neikvæðum lista yfir takmarkaða eða bannaða starfsemi.

Kostir WFOE eru að stjórnun er skýr, hagnaður getur að ákveðnum skilyrðum uppfylltum verið fluttur út og fyrirtækið getur ráðið starfsfólk sjálft. Gallar eru að stofnun getur tekið tíma, fjármagnskröfur eru mismunandi eftir svæðum og starfsemi, og bókhald og skattframtal þarf að vera í samræmi við kínverskar reglur.

2. Sameiginlegt fyrirtæki (JV)

Sameiginlegt fyrirtæki (Joint Venture) er samstarf erlends aðila og kínversks aðila. Þetta form getur verið nauðsynlegt ef starfsemin er takmörkuð fyrir erlenda eignarhald eða ef kínverski aðilinn býr yfir nauðsynlegum leyfum, þekkingu eða tengslum. JV getur einnig verið leið til að deila áhættu og fjárfestingu.

Gallarnir eru að samstarfið krefst skýrra samninga um stjórn, hagnaðarskiptingu og ákvarðanatöku. Ágreiningur getur verið flókinn og erfitt getur verið að losna úr samstarfinu. Fyrir íslenska stofnendur sem vilja halda fullri stjórn er JV sjaldan fyrsta valið nema sérstakar ástæður liggi fyrir.

3. Fulltrúaskrifstofa

Fulltrúaskrifstofa (Representative Office) er ekki sjálfstætt fyrirtæki í sama skilningi og getur ekki stundað beinan hagnað eða sölu. Hún getur sinnt tengslum, markaðskönnun og eftirliti með birgjum. Þetta form getur verið einfaldara í stofnun en hentar ekki ef ætlunin er að selja vörur eða þjónustu og fá tekjur í Kína.

4. Útibú erlends fyrirtækis

Erlent fyrirtæki getur í sumum tilvikum stofnað útibú í Kína. Útibúið er ekki sjálfstæður lögaðili heldur hluti af móðurfélaginu. Þetta getur hentað þegar móðurfélagið vill hafa beina viðveru, en skattaleg og lagaleg ábyrgð getur verið flóknari. Skilyrði fyrir útibúum eru mismunandi eftir starfsemi og svæði.

Hvað þarf að skoða áður en formið er valið

• Starfsemin: Hvað á fyrirtækið að gera? Sala, þjónusta, framleiðsla eða eitthvað annað? Sum starfsemi krefst sérstakra leyfa.
• Eignarhald: Á erlendi aðilinn að eiga allt eða er þörf á kínverskum samstarfsaðila?
• Fjármagn: Hvaða lágmarksfjármagn er krafist og hvernig á að fjármagna reksturinn?
• Staðsetning: Reglur geta verið mismunandi eftir borgum og svæðum, sérstaklega í fríverslunarsvæðum.
• Skattar og bókhald: Hvernig verður reikningsskilum háttað og hverjir eru skattalegir skyldur?
• Starfsfólk: Hvernig á að ráða, greiða laun og uppfylla skyldur gagnvart tryggingum og vinnulögum?
• Útflutningur hagnaðar: Hvaða skilyrði þarf að uppfylla til að flytja fé út úr Kína?

Algeng mistök íslenskra stofnenda

Eitt algengasta mistakið er að velja form án þess að skilja hvaða starfsemi er leyfð. Annað er að gera ráð fyrir að hægt sé að nota íslenskt fyrirtæki beint án staðbundinnar skráningar. Það getur reynst ómögulegt í mörgum tilvikum. Einnig er algengt að vannmeta umfang bókhalds og skýrslugerðar. Í Kína þarf að skila reglulegum skýrslum og halda bókhald í samræmi við staðbundnar reglur. Að lokum er hætta á að treysta á munnlegar upplýsingar án skriflegrar staðfestingar. Alltaf ætti að fá skriflega staðfestingu frá viðurkenndum ráðgjafa.

Næstu skref fyrir íslenskan stofnanda

Byrjaðu á að skilgreina viðskiptamódelið og hvaða starfsemi þú ætlar að stunda. Leitaðu síðan til lögfræðings og endurskoðanda sem hafa reynslu af erlendri fjárfestingu í Kína. Þeir geta hjálpað þér að kortleggja hvaða form hentar og hvaða skjöl þarf. Hafðu samband við viðeigandi staðbundin yfirvöld eða fríverslunarsvæði til að fá upplýsingar um skilyrði. Athugaðu einnig hvort íslenska fyrirtækið þarf að uppfylla skyldur á Íslandi vegna erlendrar starfsemi.

Það er ekki hægt að Fullyrða að eitt form henti öllum. Það fer eftir starfsemi, fjármagni, stjórn og langtímamarkmiðum. Þess vegna er mikilvægt að taka ákvörðunina með faglegri ráðgjöf og á grundvelli uppfærðra upplýsinga.

Samantekt

Að velja rétta rekstrarformið fyrir fyrirtæki í Kína er ekki bara formsatriði heldur hluti af stefnumótun. WFOE hentar mörgum erlendum stofnendum sem vilja fulla stjórn, JV getur verið nauðsynlegt þegar kínverskur samstarfsaðili þarf að koma að, fulltrúaskrifstofa hentar fyrir takmarkaða viðveru og útibú fyrir ákveðnar aðstæður. Íslenskir stofnendur ættu að leggja áherslu á að skilja starfsemina, reglurnar og skuldbindingarnar áður en stofnun hefst. Þessi grein er aðeins almenn fræðsla og ekki lögfræðileg eða skattaleg ráðgjöf.